Wat is formaldehyde?

Formaldehyde is een kleurloos gas, met een sterke, prikkelende geur. De molecuulformule van formaldehyde is HCHO. Het is een vluchtige organische stof (VOS/VOC) uit de grotere chemische groep: aldehyden. Het wordt ook wel methanal genoemd en heeft het CAS-nummer 50-00-0. Een oplossing van 37% formaldehyde in water wordt formaline of formol genoemd, een van de vormen van sterkwater. 

Bron: Kenniscentrum Letselpreventie

Is formaldehyde gevaarlijk?

Ja. Formaldehyde kan schadelijk zijn voor de gezondheid. Vooral wanneer mensen er langere tijd aan worden blootgesteld of wanneer de concentratie in de lucht te hoog wordt.

Formaldehyde is geclassificeerd als kankerverwekkend van categorie 1B in de CLP verordening, wat betekent dat het waarschijnlijk longkanker veroorzaakt bij mensen (nasofaryngeale kanker en myeloïde leukemie).

Gevaar 1. Acute irritatie van ogen en luchtwegen

Bij relatief lage concentraties kan formaldehyde al klachten veroorzaken. Veel mensen merken eerst prikkende ogen, een branderig gevoel in de neus of irritatie van de keel. Ook hoofdpijn, hoesten of een benauwd gevoel kunnen optreden.

Deze effecten kunnen al optreden bij concentraties die je niet altijd direct ruikt. Daarom is formaldhyde meten belangrijk, zeker op werkplekken waar formaldehyde kan vrijkomen.

Gevaar 2. Lange termijn gezondheidseffecten

Bij langdurige blootstelling kan formaldehyde ernstigere gezondheidsproblemen veroorzaken. Volgens het RIVM en de Gezondheidsraad is formaldehyde een kankerverwekkende stof.

Onderzoek laat zien dat langdurige blootstelling het risico kan verhogen op onder andere kanker van de neus- en keelholte. Daarom gelden er in Nederland strenge grenswaarden voor beroepsmatige blootstelling.

De Nederlandse grenswaarden worden vastgesteld via de Sociaal-Economische Raad, die advies geeft over veilige blootstellingsniveaus op de werkplek.

Gevaar 3. Hoge concentraties in afgesloten ruimtes

In slecht geventileerde ruimtes kunnen formaldehydeconcentraties oplopen. Denk aan opslagruimtes, laboratoria, werkplaatsen of nieuwe gebouwen waar veel materialen formaldehyde afgeven.

Bij hogere concentraties kunnen klachten snel erger worden. Werknemers kunnen dan last krijgen van ernstige irritatie van ogen en luchtwegen, misselijkheid of duizeligheid.

Daarom is het in veel sectoren verplicht om formaldehyde meten wanneer er een kans is op blootstelling. Metingen worden bijvoorbeeld uitgevoerd bij een RI&E, arbeidshygiënisch onderzoek of ventilatiecontrole.

Waar kom je formaldehyde tegen?

Formaldehyde komt op veel plaatsen voor. Zowel in de industrie als in gebouwen en woningen. Daardoor kan blootstelling op verschillende manieren ontstaan.

In de industrie wordt formaldehyde gebruikt bij de productie van harsen, lijmen en kunststoffen. Deze stoffen zitten vaak in houtproducten zoals spaanplaat, MDF en multiplex. In fabrieken waar deze materialen worden gemaakt of verwerkt kan formaldehyde vrijkomen in de lucht.

Ook in de bouw en interieurafwerking komt formaldehyde regelmatig voor. Nieuwe meubels, vloeren, isolatiematerialen en lijmen kunnen kleine hoeveelheden formaldehyde afgeven. Dit proces wordt ook wel off-gassing genoemd. Daardoor kan de concentratie formaldehyde tijdelijk hoger zijn in nieuw gebouwde of recent gerenoveerde ruimtes.

Daarnaast kan formaldehyde ontstaan bij verbrandingsprocessen. Voorbeelden zijn:

• houtkachels en open haarden
• gasfornuizen
• sigarettenrook
• kaarsen en wierook
• barbecue of koken op hoge temperatuur

Volgens het RIVM komt formaldehyde daarom ook regelmatig voor in binnenlucht.

In sommige sectoren is de kans op blootstelling extra groot. Denk bijvoorbeeld aan:

• houtverwerkende industrie
• meubelproductie
• laboratoria en ziekenhuizen
• mortuaria en pathologie
• productie van isolatiematerialen
• kunststof- en harsproductie

In deze werkomgevingen is het vaak noodzakelijk om formaldehyde te meten om te controleren of werknemers veilig kunnen werken en of de grenswaarden niet worden overschreden.

Daarom kiezen veel bedrijven voor formaldehyde meter huren, bijvoorbeeld voor een RI&E, arbeidshygiënisch onderzoek of ventilatiecontrole.

Bron: Rijksinstituut voor Veiligheid en Milieu

Formaldehyde meten → geschikte meetapparatuur

Voor het meten van formaldehyde op de werkplek is de Riken Keiki FP-31 formaldehyde meter op dit moment het meest betrouwbare instrument op de markt.

Waarom? 
Het is niet omdat wij 'toevallig' bij BaSystemen de FP-31 in ons assortiment hebben. Die hebben we namelijk in ons assortiment voor een reden. We beschikken ook over andere gasdetectoren met HCHO sensor, maar zullen die niet snel adviseren.

Veel standaard elektrochemische gassensoren hebben namelijk moeite met formaldehyde. Ze reageren vaak in extreme mate ook op andere vluchtige organische stoffen. Daardoor ontstaan snel foutieve metingen. Voorbeelden zijn: 150%+ op H2S (zwavelwaterstof), 100%+ op PH3 (fosfine), -20% op NO2 (stikstofdioxide), en nog veel meer.

Daar komt nog eens bij dat elektrochemische sensoren een hersteltijd hebben van 10-20 minuten om weer 'normaal' te functioneren na blootstelling aan een gas waar de sensor kruisgevoelig voor is. Veel onzekerheid dus, en dat vermijden wij liever.

De FP-31 werkt met een andere techniek. In plaats van een klassieke elektrochemische sensor gebruikt het instrument colorimetrische detectietabletten. De meter pompt lucht over een tablet. Als er formaldehyde aanwezig is, verkleurt het tablet. Een optische sensor leest deze verkleuring en berekent direct de concentratie formaldehyde in ppm.

Het grote voordeel is dat deze methode nauwelijks last heeft van kruisgevoeligheid met andere gassen. Daardoor is de meting veel betrouwbaarder dan bij veel realtime sensoren.