Waterstofsulfide (H₂S) meten in 2026 – risico’s, grenswaarden en juiste meetapparatuur
Die typische geur van rotte eieren.
Veel mensen kennen hem uit het riool, een mestput of een biogasinstallatie. Wat minder mensen weten, is dat dit zwavelgas officieel waterstofsulfide heet. Afgekort H₂S.
En dat het levensgevaarlijk kan zijn.
Juist omdat je het ruikt, denken veel mensen dat ze veilig zijn zolang ze niets ruiken. Dat is een misvatting. Bij hogere concentraties treedt reukvermoeidheid op. De geur verdwijnt terwijl het gas nog steeds aanwezig is. Dat maakt H₂S verraderlijk, zeker in besloten ruimten zoals putten, tanks en kelders.
Waterstofsulfide meten is daarom geen formaliteit. Het is een zeer belangrijk onderdeel van veilig werken in sectoren zoals rioolbeheer, waterzuivering, petrochemie en biogas. Bovendien ligt de Nederlandse grenswaarde laag. Slechts 2,3 mg/m³ als TGG 8 uur. Dat vraagt om betrouwbare en goed gekalibreerde gasdetectie.
In dit artikel lees je wat zwavelwaterstof precies is, waarom het zo gevaarlijk is en hoe je in 2026 professioneel en conform wetgeving H₂S meten.
of bel ons gerust op: 050-5712124
Wat is waterstofsulfide?
Waterstofsulfide, ook zwavelwaterstof genoemd, is een kleurloos gas met de kenmerkende geur van rotte eieren. De chemische formule is H₂S. Het CAS-nummer is 7783-06-4.
Het is zwaarder dan lucht. Daardoor zakt het naar lage punten zoals putten, kelders en tanks. Het gas is brandbaar en kan explosieve mengsels vormen met lucht.
H₂S komt van nature voor. In vulkanische gebieden, moerassen, of in stilstaand water. Maar ook in industriële processen.
Een belangrijk kenmerk is dat het al bij zeer lage concentraties ruikbaar is. De geurdrempel ligt rond 0,13 ppm. Dat lijkt veilig. Maar bij hogere concentraties treedt reukvermoeidheid op. Je ruikt het dan niet meer, terwijl het nog aanwezig is. Daarom is H₂S meten met een gasdetector erg belangrijk.
Waar komt waterstofsulfide voor en hoe ontstaat het?
H₂S is een rottingsgas.
Het ontstaat wanneer organisch materiaal afbreekt in een zuurstofarm milieu. Dat noemen we anaerobe omstandigheden. Denk aan mestkelders, rioolslib, vergistingstanks of stilstaand water.
Je kan dan denken aan organisch materiaal zoals: Mest en drijfmest, rioolslib, voedselresten, plantaardig afval, papierpulp, dierlijke resten, biologische reststromen in vergisters, organisch vervuild oppervlaktewater. Al deze materialen bevatten koolstofverbindingen die micro-organismen als energiebron gebruiken.
En sulfaat is een oxidatievorm van zwavel. Chemisch: SO₄²⁻.
Het komt van nature voor in: Grondwater, zeewater, bodems, mest, industrieel afvalwater en zwavelhoudende mineralen In waterzuiveringen en rioolsystemen is daarom vrijwel altijd sulfaat aanwezig. Dat vormt de basis voor H₂S-vorming. En dat is het gas dat we meten als we waterstofsulfide meten.
In een zuurstofarm milieu schakelen bacteriën over op andere elektronacceptoren dan zuurstof. Dat zie je terug in de zogenaamde redoxladder op onderstaande afbeelding. De vorming gebeurt via microbiële processen. Sulfaatreducerende bacteriën gebruiken sulfaat als elektronacceptor. Daarbij zetten zij sulfaat om in sulfide. Dit is een redoxreactie. Het eindproduct is waterstofsulfidegas.
Daarom zie je H₂S vaak samen met methaan. Methaan ontstaat via methanogene micro-organismen in hetzelfde anaerobe milieu. Beide gassen komen vrij bij vergisting, rotting en biologische afbraak. Maar zoals je ziet staat methanogenese staat lager op de redoxladder dan sulfaatreductie. Dat betekent dat microorganismen zoals bacterieën meer energie krijgen wanneer ze sulfaat reduceren. Dus: Zolang er sulfaat aanwezig is, zal sulfaatreductie energetisch gunstiger zijn dan methanogenese. Met andere woorden: Pas wanneer sulfaat op is, neemt methaanvorming sterk toe. Daarom zie je in veel systemen eerst H₂S-vorming en daarna dominante methaanproductie. En H₂S meten kan prima met een elektrochemische sensor, terwijl we meten meten met een LEL sensor.
Typische locaties waar H₂S (en dus ook methaan) vrijkomt:
- Rioolgemalen
- Waterzuiveringen
- Mestopslag
- Biogasinstallaties
- Olie- en gaswinning
- Raffinaderijen
- Tankopslag
Omdat het gas zwaarder is dan lucht, kan het zich ophopen op werkhoogte in besloten ruimten. Dat maakt meting vooraf en tijdens werkzaamheden cruciaal.
H₂S is toxisch.
Methaan is explosief.
Samen vormen ze een combinatie van verstikkingsgevaar, vergiftiging en explosierisico. Waterstofsulfide meten doe je om bovenstaande redenen ook het best op verschillende hoogtes. Het kan dus zijn dat bij de opening van een riool, bovenin lage waarden worden gemeten. Echter, hoe verder je naar beneden klimt, hoe hoger de waardes oplopen, omdat het een zwaar gas is. H₂S meten, is dus niet simpelweg een apparaat dragen en aan het werk gaan.
Is waterstofsulfide gevaarlijk?
Ja. Waterstofsulfide is een van de gevaarlijkste gassen die in de industrie en in besloten ruimten voorkomt. Waterstofsulfide is giftig en kan zelfs dodelijk zijn. Het gas kan je verrassen voordat je doorhebt dat het er is. Daarbij wordt H₂S veel gemeten omdat het een veel voorkomende gas is, wat het nog gevaarlijker maakt.
Het gevaar zit in drie dingen tegelijk:
- H₂Sis toxisch
- H₂Skan je reuk uitschakelen
- H₂S kan explosieve mengsels vormen
1. Toxische werking van H₂S (= vergiftiging)
H₂S kan je lichaam verstoren. Bij lage concentraties prikt het in je ogen, ruik je rotte eieren en krijg je hoofdpijn. H₂S kan de ademhaling blokkeren. Het zorgt dat je cellen geen zuurstof meer kunnen gebruiken. Dat werkt als een soort interne verstikking.
Dit komt doordat H₂S de cellulaire ademhaling verstoort. Het remt enzymen in de mitochondriën, waaronder cytochroomoxidase. Daardoor kunnen cellen geen zuurstof meer benutten, ook al is er voldoende zuurstof aanwezig in de lucht.
Doelorganen zijn:
- Ogen
- Luchtwegen
- Zenuwstelsel
- Hart
- Hersenen
2. Effecten bij oplopende concentraties
Bij hogere concentraties verdwijnt de geur, maar het gas is er nog steeds. Je kunt duizelig worden, misselijk, of zelfs bewusteloos raken.
Bij lage concentraties <10 ppm:
- Irritatie van ogen
- Prikkeling van keel
- Hoofdpijn
Rond 10 ppm:
- Sterke geur
- Mogelijke irritatie
- Concentratieverlies
Boven ongeveer 100 ppm:
- Reukvermoeidheid -> de geur verdwijnt, maar het gas is er nog steeds! Gevaar wordt niet meer waargenomen. Gelukkig is een gasdetector nog wel in staat het waterstofsulfide meten, ongeacht de concentratie.
Hoge concentraties
- Bewusteloosheid
Ademhalingsstilstand
Mogelijk dodelijk binnen minuten
Er zijn meerdere fatale ongevallen bekend in mestkelders, rioolputten en tanks waarbij medewerkers zonder gasmeting een ruimte betraden.
3. Brand- en explosiegevaar
H₂S is brandbaar.
In combinatie met methaan kan een explosief mengsel ontstaan.
Ontsteking kan plaatsvinden door vonkvorming of statische elektriciteit.
Waarom geur geen veiligheidsindicator is
De rotte eieren geur is verraderlijk. Bij hogere concentraties treedt olfactorische (=reuk) verlamming op. Je ruikt niets meer. Maar het gas is nog steeds aanwezig. Daarom is vertrouwen op geur geen veiligheidsstrategie. Alleen waterstofsulfide meten geeft zekerheid. En zelfs dan moet je nog juist te werk gaan om veilig met H₂S te kunnen werken. Zoals H₂S meten op verschillende hoogtes.
Nederlandse grenswaarde voor H₂S
In Nederland gelden duidelijke regels voor blootstelling aan waterstofsulfide. Het doel is werknemers te beschermen tegen de schadelijke effecten van H₂S, zowel op lange als korte termijn.
Tijdgewogen gemiddelde (TGG-8 uur)
De maximale gemiddelde blootstelling over een werkdag van 8 uur is 2,3 mg/m³ (~1,6 ppm). Werk je langere tijd in een mestkelder, riool, tank of op een afvalwaterinstallatie? Dan mag je deze grens niet overschrijden. Een gasdetector zal niet enkel waterstofsulfide meten op basis van acuut gevaarlijke concentraties. Het apparaat zal ook alarmeren wanneer je aan een te hoge dagelijkse hoeveelheid bent blootgesteld.
Kortdurende blootstelling (STEL)
Voor korte pieken is er een richtwaarde van ongeveer 10 ppm (14 mg/m³) over 15 minuten. Hogere concentraties kunnen binnen minuten gevaarlijk of dodelijk zijn. Elke gasdetector zal een STEL H₂S meten, waardoor je weet of je een te hoge blootstelling hebt gehad over de laatste 15 minuten.
Waarom meten verplicht is
Omdat H₂S de neus kan bedriegen, is ruiken geen veiligheidsstrategie. Het gas kan zich ophopen laag bij de grond of in besloten ruimtes. Alleen een betrouwbare gasmeter geeft zekerheid wat betreft H₂S meten .
Praktisch voor werkgevers en veldwerkers omtrent H₂S
- Controleer altijd de lucht voordat je een put, kelder of tank betreedt. Waterstofsulfide kan je namelijk ook meten met een gepompte gasdetector. Zo kan je de H₂S concentratie al weten, voordat je een ruimte betreedt.
- Gebruik persoonlijke H₂S meters.
- Documenteer de metingen voor de Arbowet en interne veiligheid.
Tip: bij tijdelijk werk of incidentele controles is het handig om een H₂S meter te huren. Zo heb je professionele meetapparatuur beschikbaar zonder investering, en voldoe je aan alle wettelijke eisen. In veel gevallen kies je het best voor een standaard 4-gas detector, zoals de Riken Keiki GX-3R. Zo ben je direct beschermd tegen methaan (CH4), Zuurstof (O2), en explosiegevaar (LEL). H₂S meten met een pomp? Dan kan je kiezen voor een aanvullende rRiken Keiki RP-3R, of bijvoorbeeld een WatchGas POLI.
De beste meetapparatuur voor H₂S meten
Waterstofsulfide meten vraagt betrouwbare gasdetectie.
Of je nu korte controles doet of de hele werkdag wilt monitoren, de juiste meter maakt het verschil tussen veilig werken en risico’s nemen. Hieronder drie sterke opties voor professioneel H₂S meten.
WatchGas SST1 – Enkelgasdetector voor H₂S
De WatchGas SST1 is een robuuste enkelgasdetector, speciaal ontworpen voor waterstofsulfide meten. Hij focust op één doel: continu H₂S meten. Dat maakt hem ideaal voor boeren, rioleringswerk, mestputten of andere situaties waar H₂S het grootste risico vormt. De SST1 is licht en compact. Je draagt hem eenvoudig aan je kleding of overall. Hij heeft een duidelijk display met real-time H₂S-waarde en hoorbare/visuele alarmen bij overschrijding van ingestelde drempels. Dankzij nauwkeurige sensoren kan hij ook betrouwbaar lage concentraties H₂S meten . Ook ideaal voor wie een H₂S meter wil huren voor taakgerichte of puntcontroles van waterstofsulfide, zonder onnodige extra sensoren.
Blackline G6 – Slimme gasmeter met 4G‑alarmering
De Blackline G6 is veel meer dan een draagbare gaspieper. Natuurlijk kan hij H₂S meten en geeft hij hoorbare en visuele alarmen. Maar het echte voordeel zit in de cloud-connectiviteit: zodra een alarm afgaat, zien je collega’s op afstand direct:
- De H₂S-concentratie op dat moment
- Of er een gasmasker nodig is tijdens de reddingsactie
- De exacte locatie van de werknemer dankzij ingebouwde GPS
Dit is van levensbelang bij acute situaties, bijvoorbeeld als iemand bewusteloos raakt in een kelder of tank. Daarnaast houdt de G6 alle meetgegevens automatisch bij, inclusief piekconcentraties en logdata.
GX‑3R - H₂S, CH₄, O₂ en LEL in één
De Riken Keiki GX‑3R is een all‑in‑one 4‑gasdetector en kan naast waterstofsulfide meten ook methaan (CH₄), zuurstof (O₂) en explosieve dampen (LEL). Dit apparaat is ideaal voor werkplekken waar meerdere gasrisico’s tegelijk kunnen voorkomen. Zoals je hebt gelezen, komt H₂S als rottingsgas vaak samen met CH4. Met de GX‑3R kun je H₂S meten én tegelijkertijd controleren of er methaan of zuurstoftekort is, of dat explosiegevaar op de loer ligt. Dit verhoogt niet alleen de veiligheid, maar voorkomt ook dat je meerdere apparaten nodig hebt. En het grote voordeel: Dit apparaat is nauwelijks groter dan een enkelgasdetector! Perfect als je een H₂S meter wilt huren en meteen volledige gasbewaakcapaciteit wilt voor terreinwerk of projectlocaties.
Meer weten over gasdetectie?
Nog meer vragen over waterstofsulfide meten? Bekijk dan de FAQ helemaal onderaan de pagina!
Wil je meer weten over professionele gasdetector kopen of huren? Onze experts helpen je graag met advies op maat!
Vraag hieronder vrijblijvend advies aan of bel ons direct op 050-5712124.
📞 Bel ons of 📧 mail naar info@basystemen.nl
Of gebruik het formulier hieronder!
